Pivnice ili pimnice kako ih nazivaju meštani su vinski podrumi u kojima se vino pravi i čuva daleko od naselja, buke i mirisa stoke. Nekad ih je bilo po celoj Krajini a sada su očuvane samo u naseljima Rajac i Rogljevo. Poznato je da je i knez Miloš imao pivnice u blizini Štubika. Naselje Rajac se nalazi pored Velikog Timoka, nedaleko od njegovog ušća u Dunav. Magistralni put i pruga Zaječar – Negotin odvajaju naselje od reke i granice sa Bugarskom. Rajac je sam po sebi slikovito naselje u kome su zbog očuvanog ambijenta snimani igrani filmovi. Dodatnu dekoraciju naselju čine vinogradi na padinama i pivnice zbijene na vrhu brega. Pivnica ima otprilike koliko i kuća u Rajcu.

Negotinska krajina je poznata po dobrim vinima a rajačka vina su sigurno najbolja. To dokazuje i Zlatna medalja koju je dobilo rajačko vino u Parizu 1935 godine. Stanovnici Rajca sa ponosom izjavljuju; Rajačko vino ne opija. Ono podstiče da se dobro misli, bolje govori a najbolje peva. Grožđe su na ovim padinama gajili i Rimljani a moguće je da su vinogradi postojali i pre njihovog dolaska. Kada su prve pivnice napravljene nije poznato ali gotovo identični vinski podrumi postoje u Velikoj Hoči na Metohiji. Čak su napravljeni od istog kamena peščara kao i rajačke pivnice, pa postoji pretpostavka da su vinogradari sa Metohije, tokom velike seobe Srba pod Arsenijem Čarnojevićem došli u ovaj kraj.

Na mestu gde se danas nalaze pivnice, nekad se nalazila hrastova šuma pa su prve pivnice pravljene od hrastovih stabala. Kasnije su pivnice pravljene od blata i slame a od 1860 godine se prave od kamena. Pravili su ih majstori iz Makedonije koji su ih ukrašavail zanimljivim ornamentima. Spomenici na grobqu, koje se nalazi u neposrednoj blizini pivnica, su ukrašeni na identičan način. Priča se da su majstori Kosta i Dime bili posebno vešti u pravljenju ovih zgrada.

Vinogradari smatraju da se vino najbolje stvara u potpunoj tišini, miru i čistom vazduhu. Zato su pivnice i udaljene od sela, stoke i bilo kakve buke. Tokom berbe stanovnici se sele u pivnice. Svaka zgrada je sačinjena od podruma koji je malo ukopan i spratnog dela u kome meštani stanuju. Ispred podrumskih vrata je po pravilu posađen dud. Debela hladovina koju on pravi sprečava toplotni udar prilikom izlaska iz hladnog podruma u kome je temperatura oko 12 stepeni Celzijusovih na sunčani dan. Za razliku od ušorenih kuća u Rajcu, pivnice su dosta zbijene i u uzanim prolazima između tristotine pivnica posetilac sa strane lako zaluta. Na centralnom delu ovog neobičnog naseqa postoji trg sa bunarom i nastrešnicom pod čijom se hladovinom okupljaju meštani da se malo odmore i popričaju.Vinogradari u svojim podrumima obično drže četri do pet buradi od po pethiljada litara. Nekad su ta burad bila puna vina. Danas se broj vinograda i broj aktivnih pivnica znatno smanjio. Najveća nesreća se dogodila rajačkim vinogradarima krajem devetnestog veka kada je filoksera uništila vinograde istočne Srbije. Stanovnici su tada počeli da gaje nove sorte grožđa i ubrzo su karavani sa konjima počeli ponovo da prenose vino do mnogobrojnih kupaca. Kažu da je tada svaki knjw preko besputnog Homolja prenosio po dve mešine, u jednoj se nalazilo crno a u drugoj belo vino. Kasnije je proradila “belgjiska” pruga uzanog koloseka pa je tako rajačko vino lakše stizalo na trpeze ljubiteqa dobrog vina. Površine pod vinogradima su znatno smanjene ali su današnji vinogradi osavremenjeni.

Čuveno je crno vino koje se pravi od sorte “začinjak” i sorte “game bojadiser”. Prva sorta grožđa daje vinu buke a od druge sorte vino dobija lepu boju. Belo vino se najčešće pravi od sorti “rizling” i “smederevka”. Nekoliko pivnica je pretvoreno u lepe kafane u kojima se toči izvrsno rajačko vino a veselje traje tokom cele noći. Veselje se obično završava bez posledica u vidu mamurluka zbog već pomenute osobine rajačkih vina. O lekovitom dejstvu rajačkog vina najbolje govori podatak da stanovnici Rajca ne boluju od srčanih i bolesti krvnih sudova.

Nepunih tri kilometra, putem ka Negotinu je udaljeno selo Rogljevo. Selo se nalazi na padini pokraj puta. Na vrhu padine se nalaze poslednje seoske kuće a odmah od njih počinju prve pivnice. Ove pivnice su istovetne rajačkim pivnicama, samo što ih je nešto manje na broju ali su zato aktivnije. Stanovnici Rogljeva nisu pravili dva kilometra daleko svoje pivnice kao komšije iz Rajca ali se i oni tokom sezone sele u pivnice. Oni u okviru pivnica imaju i pekaru a trg sa prastarim dudom je mnogo prostraniji. Na seniku pod čijom se hladovinom okupljaju meštani, nalazi se natpis; Putniče, ma koje vere bio, zastani i odmori se u ovoj hladovini. U želji da izađu iz senke medijski znatno poznatijeg Rajca, stanovnici Rogqljeva sredinom septembra organizuju Dane berbe u svom slikovitom mestu.

Pivnica je nekad bilo po celoj istočnoj Srbiji. Danas osim rajačkih i rogljevskih pivnica, u ovom delu Srbije, postoje samo još pivnice u [tubiku. Stubičke pivnice su načinjene od drveta, znatno ih je manje i odavno su zapustele. Slični vinski podrumi postoje i kod Aleksandrovca ali se oni zovu pojate.

Dragan Bosnić